Solution-Focused Brief Therapy (SFBT), w Polsce znana jako Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach (TSR), to jedno z najbardziej oryginalnych podejść w nowoczesnej psychoterapii. Jej historia zaczyna się w niepozornym budynku w Milwaukee, gdzie grupa terapeutów postanowiła odwrócić tradycyjny porządek pracy z klientem: zamiast analizować problem, zaczęli budować rozwiązanie. Po ponad czterech dekadach SFBT nadal pozostaje żywym, rozwijającym się nurtem, a Polskie Towarzystwo Psychoterapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (PTPTSR) od lat dba o jakość kształcenia i etykę praktyki w naszym kraju.
Milwaukee, lata 80. — gdzie wszystko się zaczęło
Geneza SFBT jest nierozerwalnie związana z Brief Family Therapy Center (BFTC) — ośrodkiem badawczo-klinicznym założonym w 1978 roku w Milwaukee w stanie Wisconsin. To właśnie tam Steve de Shazer i Insoo Kim Berg wraz z zespołem (m.in. Eve Lipchik, Elam Nunnally, Alex Molnar, Marilyn La Court) zaczęli systematycznie obserwować rozmowy terapeutyczne przez lustro weneckie, rejestrować sesje i analizować, co dokładnie wywołuje zmianę u klientów.
BFTC nie miało być kolejnym ośrodkiem terapii rodzin. Twórcy chcieli odpowiedzieć na bardzo praktyczne pytanie: które interwencje terapeutyczne realnie pomagają, a które są tylko zwyczajowym rytuałem zawodowym. Wnioski były zaskakujące — najbardziej skuteczne okazały się rozmowy skupione nie na patologii, lecz na wyjątkach od problemu i preferowanej przyszłości klienta.
Steve de Shazer i Insoo Kim Berg — duet, który zmienił psychoterapię
Steve de Shazer (1940–2005) był z wykształcenia muzykiem jazzowym, później pracownikiem socjalnym i teoretykiem terapii. To on stał za rygorystycznym, niemal minimalistycznym językiem SFBT — pisał, że terapeuta powinien być „tak prosty, jak to tylko możliwe, ale nie prostszy”. Jego książki, w tym Keys to Solution in Brief Therapy (1985) i Clues: Investigating Solutions in Brief Therapy (1988), stały się fundamentem podejścia.
Insoo Kim Berg (1934–2007), urodzona w Korei, była praktyczką, mistrzynią rozmowy i osobą, która nadała SFBT ludzką twarz. To ona rozwinęła zastosowania podejścia w pracy z osobami uzależnionymi, ofiarami przemocy, rodzinami w kryzysie oraz w obszarze ochrony dzieci. Razem z de Shazerem tworzyli wyjątkowy zespół — on dostarczał teoretycznej precyzji, ona pokazywała, że ta precyzja działa w gabinecie.
Założenia BFTC — od „dlaczego” do „jak”
Zespół z Milwaukee odrzucił dominujące w tamtych latach założenie, że aby pomóc klientowi, trzeba zrozumieć przyczyny problemu. Zamiast tego sformułował kilka założeń, które do dziś stanowią rdzeń SFBT:
- Jeśli coś działa — rób tego więcej. Klient już ma w sobie zasoby; zadaniem terapeuty jest pomóc je dostrzec i wzmocnić.
- Jeśli coś nie działa — przestań i zrób coś innego. Powtarzanie nieskutecznych strategii (także terapeutycznych) jest stratą czasu klienta.
- Rozwiązanie nie musi być związane z problemem. Można pomóc komuś, nie poznawszy nigdy szczegółów jego trudności.
- Klient jest ekspertem od swojego życia. Terapeuta jest ekspertem od prowadzenia rozmowy.
- Zmiana jest nieuchronna i ciągła. Wystarczy zauważyć jej oznaki i wzmocnić ten kierunek.
Z tych założeń narodziły się klasyczne narzędzia: pytanie o cud, pytania o wyjątki, skala 0–10, komplementowanie oraz wiadomość końcowa formułowana po przerwie w połowie sesji.
Dlaczego TSR żyje 40 lat później
Można by oczekiwać, że po czterech dekadach nurt psychoterapeutyczny ulegnie skostnieniu, zostanie wchłonięty przez większe szkoły albo zastąpiony nowszą modą. Z SFBT stało się inaczej — i to z kilku powodów.
Po pierwsze, podejście jest empirycznie potwierdzone. Meta-analizy (m.in. Kim 2008, Gingerich i Peterson 2013, Franklin i in. 2017) konsekwentnie pokazują, że SFBT daje efekty porównywalne z dłużej trwającymi terapiami, przy znacznie krótszym czasie trwania pracy. Po drugie, SFBT jest uniwersalne kontekstowo — sprawdza się w gabinecie, szkole, pracy socjalnej, coachingu, mediacjach i organizacjach. Po trzecie, jest etyczne: szanuje autonomię klienta, nie narzuca interpretacji, nie patologizuje.
W Polsce nurt zakorzenił się przede wszystkim dzięki pracy Centrum Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach w Warszawie oraz licznym szkoleniom prowadzonym od końca lat 90. PTPTSR powstało, aby zrzeszać terapeutów, dbać o standardy kształcenia oraz reprezentować nurt w dialogu z innymi środowiskami psychoterapeutycznymi.
Dziedzictwo i przyszłość
Steve de Shazer zmarł w 2005 roku w Wiedniu, Insoo Kim Berg w 2007 roku w Milwaukee. Pozostawili po sobie nie tylko książki i nagrania, ale przede wszystkim żywą wspólnotę praktyków rozsianą po całym świecie — od USA, przez Europę, po Azję i Amerykę Południową. Współcześni kontynuatorzy, tacy jak Peter De Jong, Yvonne Dolan, Harry Korman czy Mark McKergow, rozwijają podejście w kierunkach takich jak praca z traumą, terapia grupowa, kontekst medyczny czy zastosowania organizacyjne.
SFBT przypomina, że psychoterapia nie musi być rozmową o tym, co boli. Może być rozmową o tym, jak chcesz, żeby było — i co już dziś o tym świadczy.
Dla osób zainteresowanych nurtem w Polsce PTPTSR pozostaje najważniejszym punktem odniesienia — zarówno jako źródło rzetelnych informacji o szkoleniach, jak i miejsce, w którym można spotkać praktyków pracujących zgodnie ze standardami międzynarodowymi.